Seçmen Listesi İtiraz Nasıl Yapılır?

Seçmen kütüğüne kaydınız, nüfus müdürlüğüne bildirdiğiniz yerleşim yeri adresinizden ibarettir. Sandık çevrenizi de o adres belirler. Muhtarlık bölgesi askı listeleri çıktığında, o listede adınızı ve hangi sandıkta oy kullanacağınızı görürsünüz. Adresiniz tutmuyorsa düzeltme penceresi işte tam orada açılır. O pencere kapanmadan itiraz etmezseniz, seçim günü yanlış sandık bölgesinde görünebilir ve oy kullanamayabilirsiniz. Pencere kısa sürer. Yüksek Seçim Kurulu'nun 2018/1134 sayılı kararından bir örnek: 17 Ocak 2019 Perşembe günü saat 17.00'de askı listeleri indirilmiştir. Birkaç haftalık bir süredir bu. İtiraz için başka zaman yoktur.

Seçmen Kütüğü Neye Dayanır?

298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun açık bir tanım getirir. Seçmen kütüğü, oy kullanma niteliğine sahip vatandaşların Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, kimlik bilgileri ve adres bilgilerinden oluşan resmî bir kayıttır. Kütüğün temel dayanağı, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün Adres Kayıt Sistemi'dir (AKS).

Yurt içinde yaşayan 18 yaşını doldurmuş seçmenlere ait bütün bu bilgiler, Kimlik Paylaşım Sistemi (KPS) ve Ulusal Adres Veritabanı (UAVT) uygulamaları üzerinden, web servisleri aracılığıyla SEÇSİS'e aktarılır. SEÇSİS, YSK'nin seçim işlemlerini yürüttüğü bilişim altyapısıdır. Buradaki veri aksaksız çalışmaz: AKS'teki yerleşim yeri adresiniz neyse, seçmen kütüğündeki kaydınız odur. YSK'nin "SEÇMEN KÜTÜĞÜ NEDIR? NASIL DÜZENLENIR?" başlıklı rehber yayını da ayını şeyi söyler: kütük, adres kayıt sisitemindeki yerleşim yeri adresi bilgileri esas alınarak her yıl yeniden düzenlenir ve her seçim döneminde güncelleştirilir. Otomatik bir akıştır bu. Siz bir adres değişikliği yapmadığınız sürece, kütük sizi en son bildirdiğiniz yere bağlar.

YSK'nin 2018/1133 sayılı kararı da seçmenlik sıfatının tayininde, adres kayıt sisitemindeki yerleşim yeri adresine göre düzenlenen seçmen kütüğünün esas alınacağını hükme bağlamıştır. Kısacası, seçmen kütüğü sizin beyanınızla değil, AKS'teki resmî kaydınızla şekillenir.

Askı Listesi Neden Var?

Muhtarlık bölgesi askı listeleri, seçim takviminde belirlenen tarihler arasında ilgili muhtarlıklarda askıya çıkarılır. Amaç nettir: seçmen kendi kaydını kontrol etsin, hata varsa düzelttirsin. 140/I sayılı Yurt İçi Seçmen Kütüğünün Güncelleştirilmesine İlişkin Genelge'ye göre, bu listeler SEÇSİS'ten alınır ve doğrudan muhtarlıklara gönderilir. Askı süresi boyunca listede adınızın yazıp yazmadığını, hangi sandık bölgesine atandığınızı görebilirsiniz.

Askı listesi formalite değildir. YSK metinleri bu dönemi açıkça "kontrol ve itiraz" için tanımlar. Askıdan indirildikten sonra liste kesinleşir. O noktadan sonra seçim gününe kadar bireysel bir düzeltme yapmanız neredeyse imkânsızlaşır. Askı süresi, seçmen kütüğündeki kaydınızla adres kayıt sistemindeki kaydınız arasında bir uyumsuzluk varsa bunu gidermeniz için tanınan tek fırsattır.

YSK'nin 2023/1429 sayılı kararı da burada devreye girer. Adresi kapanmış olması sebebiyle adres kayıt sisteminde görünmeyen kişiler, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün AKS'te bulunan en son geçerli adres kayıt bilgileri kapsamında seçmen kütüğüne kaydedilir. Yani adresiniz kapandı diye kütükten düşmezsiniz. En son nerede göründüyseniz, oranın seçmeni sayılırsınız. Ta ki yeni bir adres bildirene kadar.

Kim, Nereye İtiraz Eder?

İtiraz, askı dönemi içinde ve doğrudan ilgili muhtarlık bölgesi askı listesi üzerinden yapılır. 298 sayılı Kanun'un düzenlemesine göre, muhtarlık bölgesi askı listesine yapılan itirazlar, itirazın yapıldığı kurul başkanınca kesin karara bağlanır. Kurul başkanı derken kastedilen, ilçe seçim kurulu başkanıdır. Muhtara dilekçe verilmez; itirazınızı seçim kuruluna yöneltirsiniz.

YSK, siyasi parti seçmen listesindeki itirazlar içinse farklı bir yol tarif eder. Bu tür itirazlar önseçim ilçe seçim kurulu tarafından incelenir ve seçim takviminde belirlenen süre içinde kesin olarak karara bağlanır. Genel seçimlerdeki bireysel itiraz ile önseçim listesine yapılan parti itirazı aynı mercide sonuçlanmaz. Vatandaş olarak sizi ilgilendiren, muhtarlık askı listesine yapacağınız itirazdır.

İtiraz için özel bir form şartı yoktur. Ancak kimliğiniz ve güncel adresinizi gösteren bir belgeyle başvurmanız gerekir. İtirazınızı yazılı yaparsınız; kurul başkanı inceler ve karar verir. Ret halinde dahi karar size tebliğ edilir. İtiraz süreci, seçim takviminde ilan edilen askı süresinin son günü mesai bitiminde kapanır.

İtiraz Neyi Değiştirebilir, Neyi Değiştiremez?

Bir seçmen kütüğü itirazının yapabileceği şey sınırlıdır ve bu sınırı anlamak, yanlış beklentileri önler. İtiraz, mevcut adres kaydınızla seçmen kütüğü arasındaki uyumsuzluğu gidermeye yarar. AKS'te kayıtlı yerleşim yeri adresiniz B Blok 5. Daire iken, kütükte A Blok 3. Daire görünüyorsa, itirazla düzeltme istersiniz. Kurul, AKS'teki kaydı esas alarak düzeltir. Bu kadar.

İtiraz size yeni bir adres yaratmaz. "Ben aslında şu mahallede oturuyorum ama adres kaydımı yaptırmadım" diyerek kütüğe o mahalleyi yazdıramazsınız. AKS'te ne görünüyorsa odur. YSK'nin 2018/1133 sayılı kararı da tam olarak bunu söyler: seçmenlik sıfatının tayininde, adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi esastır. Kurul başkanı AKS'te olmayan bir adresi kütüğe işleyemez. Yetki sınırı burada keskindir.

İkinci olarak, itiraz adresi kapanmış seçmenler için çalışır. 2023/1429 sayılı YSK kararı, adresi kapanan kişilerin en son geçerli adreslerine göre kütüğe kaydedileceğini düzenler. Eğer adresiniz kapanmış ve siz başka bir yere taşınmışsanız, itirazınız eski adresinize göre işlem görür. Yeni adresiniz için önce nüfus müdürlüğüne adres bildirimi yapmanız, ardından seçmen kütüğünün güncellenmesini beklemeniz gerekir.

Üçüncü ve önemli bir nokta: mükerrer kayıt, ölü kaydı ya da eksik bilgi gibi sorunlar da itiraz konusu olabilir. Ancak bunların düzeltilmesi, doğrudan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü verileriyle SEÇSİS arasındaki entegrasyona bağlıdır. İlçe seçim kurulu, kendi başına bir nüfus kaydı silme ya da düzeltme işlemi yapamaz; ancak sistemdeki hatayı tespit edip ilgili kuruma bildirir.

298 sayılı Kanun'un 35. maddesi, yurt dışı seçmen kütüğü için de aynı esası getirir. Sınır ötesinde yaşayan seçmenlerin kütüğü de adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi bilgileri esas alınarak oluşturulur. Yani nerede yaşarsanız yaşayın, kural değişmez: AKS'teki kaydınız neyse sandığınız odur.

Yanlış Anlamalar

Seçmen kütüğüne dair en yaygın yanlış anlama şudur: "Adresimi değiştirdiysem, oy vereceğim yer de otomatik değişmiştir." Değişmez. Adres kayıt sisteminde güncelleme yapıldıktan sonra, bu güncellemenin SEÇSİS'e yansıması ve seçmen kütüğüne işlenmesi gerekir. YSK her yıl kütüğü yeniden düzenler ve her seçim döneminde güncelleştirir. Siz yıl ortasında adres değiştirdiyseniz, seçim dönemi güncellemesi henüz yapılmamış olabilir. Askı listesi işte tam bu boşluğu yakalamanız içindir.

İkinci yanlış anlama: "Askı listesinde adım yoksa sorun değil, seçim günü gider oyumu kullanırım." Hayır. Askı listesi kesinleştikten sonra, seçim günü sandık başında adınız listede yoksa, size oy kulandırılmaz. Geçici kimlik belgesiyle ya da başka bir belgeyle sandığa gitmek bu durumu değiştirmez. Seçmen kütüğü, oy kullanma hakkının tek dayanağıdır ve askı listesi o kütüğün sandık bazındaki yansımasıdır.

Üçüncüsü: "İtiraz edersem istediğim yerde oy kullanırım." Kütük sisteminin mantığı bunu dışlar. Seçmen kütüğü, adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresinize göre şekillenir. Siz bir ilçede oturuyorsanız, başka bir ilçenin sandığına kaydolamazsınız. İtiraz, yanlış yazılmış adresi düzeltir; size yeni bir seçim çevresi yaratmaz. YSK'nin 2018/1133 ve 2023/1429 sayılı kararları bu sınırı defalarca çizmiştir.

Pratik Kontrol: Kaydınızı Nasıl Doğrularsınız?

Seçim takvimi açıklandığında ilk yapmanız gereken şey, muhtarlık bölgesi askı listesinin çıkış tarihini öğrenmektir. YSK bunu Resmî Gazete'de ve kendi internet sitesinde duyurur. Liste askıya çıktığında, bağlı olduğunuz muhtarlığa gidip adınızı ve sandık numaranızı kontrol edin.

Adresiniz doğru yazılmış mı? Bakın. Eğer AKS'teki adresinizle listedeki adres uyuşmuyorsa, hemen itiraz edin. İtirazınızı yazılı olarak ilçe seçim kuruluna yapın; gerekçenizi ve güncel adresinizi belirtin. Kurul başkanı, 298 sayılı Kanun'un verdiği yetkiyle, bu itirazı kesin olarak karara bağlar.

Adresiniz kapandıysa veya sistemde görünmüyorsa, YSK'nin 2023/1429 sayılı kararındaki düzenlemeyi hatırlayın: en son geçerli adres kaydınız üzerinden işlem görürsünüz. Yeni adresinizle oy kullanmak istiyorsanız, önce nüfus müdürlüğüne gidip adres bildirimi yapın. Sonra seçmen kütüğünün güncellenmesini bekleyin. Askı listesinde halen eski adresiniz görünüyorsa itiraz edersiniz. Ama AKS'te yeni adresiniz yoksa, itirazınız sonuç vermez.

Sandık çevreniz adres esaslı oluştuğu için, adres-sandık eşleşmesi sizin oy kullanıp kullanamayacağınızı belirler. Askı süresinde beş dakika ayırıp listeye bakmak, seçim günü sandık başında yaşanacak bir saatlik bir krizi önler.

Kapanmış adresiyle kütükte kalan, yeni adresini bildirmemiş ya da listeye hiç bakmamış bir seçmenin oyu, sandıkta değil ama seçim sonuçlarında kaybolur. Askı listesi işte bu kayboluşu engellemek için duvara asılır. O duvarın önünden geçmek seçmene kalır.

Genel bilgidir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişebilir, başvuru yapacağınız kurumun güncel duyurusunu esas alın.